Η πρώτη ημέρα της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης άνοιξε με έντονο διεθνές, κοινωνικό, επαγγελματικό και παιδικό αποτύπωμα, επιβεβαιώνοντας τον πολυσυλλεκτικό χαρακτήρα της φετινής οργάνωσης και δίνοντας το στίγμα μιας διοργάνωσης ανοιχτής στη γνώση, τη συνεργασία και την εξωστρέφεια. Συζητήσεις γύρω από τη λογοτεχνική μετάφραση, τη συμπεριληπτική γλώσσα και τη δύναμη του πολιτισμού ως μέσου διαλόγου συνυπήρξαν με δράσεις, βιωματικά εργαστήρια και εκδηλώσεις που ανέδειξαν το ρόλο του βιβλίου ως εργαλείου έκφρασης, επικοινωνίας και δημιουργίας.
Με παιδικά γέλια και δημιουργική διάθεση ξεκίνησε από νωρίς το πρωί και το παιδικό πρόγραμμα της 22ης Διεθνούς Έκθεσης Βιβλίου Θεσσαλονίκης, καθώς από την πρώτη κιόλας ημέρα οι χώροι της γέμισαν με μαθητές από σχολεία της Θεσσαλονίκης και των γύρω νομών.
Λογοτεχνική μετάφραση: διαδρομές στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία: Με μία ενδιαφέρουσα συζήτηση με θέμα «Λογοτεχνική μετάφραση: διαδρομές ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία» άνοιξε η έκθεση, αναδεικνύοντας το ρόλο της μετάφρασης ως γέφυρας πολιτισμού ανάμεσα στις δύο χώρες.
Οι ομιλήτριες μας θύμισαν ότι η βουλγαρική λογοτεχνία υπήρχε πάντα, όμως συχνά έφτανε στους Έλληνες αναγνώστες μέσα από μια τεθλασμένη διαδρομή μεταφράσεων, περνώντας πρώτα από τα αγγλικά, τα γαλλικά ή άλλες δυτικές γλώσσες, ενώ ακόμη και τα μεταφρασμένα κείμενα χρειάζονταν μια «δυτική έγκριση» πριν παρουσιαστούν στο ελληνικό κοινό. Οι εκδοτικοί οίκοι, οι μεταφραστές, οι πολιτιστικές διοργανώσεις και τα μεταφραστικά προγράμματα συμβάλλουν καθοριστικά στη διάδοση της λογοτεχνίας, δίνοντας χώρο στην ανταλλαγή ιδεών και στήριξη κυρίως στους μικρούς εκδότες για την έκδοση νέων έργων, είπαν. Ιδιαίτερα τονίστηκε η ανάγκη στήριξης των μεταφραστών και ενίσχυση των προγραμμάτων χρηματοδότησης, ενώ χαρακτηριστικά ο μεταφραστής παρομοιάστηκε με «αθλητή του πνεύματος που πρέπει να προπονείται καθημερινά με το μολύβι του».
Έμφυλη και συμπεριληπτική γλώσσα στην ελληνική παραγωγή και μετάφραση: Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχε η συζήτηση που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Μεταφρασεολογίας, η οποία άνοιξε έναν ουσιαστικό διάλογο γύρω από τις αλλαγές στη γλώσσα, τη συμπεριληπτική έκφραση και τη σχέση της με την κοινωνία.
Οι ομιλητές/ριες αναφέρθηκαν στις διαφορετικές προσεγγίσεις γύρω από τη χρήση μη σεξιστικής γλώσσας, στις αντιστάσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν απέναντι σε νέους γλωσσικούς τύπους, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα αντανακλά και επηρεάζει τις κοινωνικές αλλαγές. Παράλληλα, τονίστηκε πως κάθε γλωσσική μεταρρύθμιση μπορεί να προχωρήσει μόνον όταν συνοδεύεται από ευρύτερη κοινωνική αποδοχή και αλλαγή νοοτροπίας.
Σε εκδήλωση για τη «Σύγχρονη βουλγάρικη και ελληνική λογοτεχνία», η συγγραφέας Teodora Dimova σημείωσε ότι ξεκίνησε να γράφει από παιδί, νιώθοντας «τη δύναμη της λογοτεχνίας να απαθανατίζει στιγμές», ενώ για το τελευταίο της μυθιστόρημα παραδέχτηκε ότι «όταν γράφεις ιστορικό μυθιστόρημα είναι σαν να πατάς σε λεπτό πάγο». Για την ίδια, «το παρελθόν είναι κάτι που πρέπει να θεραπεύσουμε, δεν πρέπει να το αποφεύγουμε, πρέπει να βάλουμε το δάχτυλο στην πληγή». Η δε συγγραφέας Λίλα Κονομάρα ανέφερε ότι άργησε να στραφεί στη λογοτεχνία, μέχρι που κατάλαβε ότι «δεν θα μπορούσε να κάνει τίποτα άλλο», ενώ πιστεύει ότι «όσο κατανοητός είσαι σαν δάσκαλος τόσο πρέπει να το αποφύγεις σαν συγγραφέας», ώστε να αφήνεις χώρο στον αναγνώστη.
Ο Γεωργιανός συγγραφέας Dato Magradze που ήρθε στη Θεσσαλονίκη, ανέφερε χαρακτηριστικά σε εκδήλωση της έκθεσης όπου συμμετείχε και ο Πρόξενος της Γεωργίας: «Ευχαριστώ όποιον βρήκε χρόνο για την ποίηση. Το ποίημα με έφερε στην Ελλάδα. Από τα παιδικά μου χρόνια θυμάμαι τη φράση: Ό,τι κινείται, ξεκινάει από την Ελλάδα. Αναζητώ συνοδοιπόρους στην ποίησή μου κι αν βρω συνοδοιπόρους στην Ελλάδα, θα είμαι πολύ χαρούμενος. Αυτό που θέλω να δώσω από την τέχνη μου είναι να βρω τον άνθρωπο μέσα απ’ τον πολίτη Ο Θεός έπλασε τον άνθρωπο και το Κράτος τον πολίτη. Ο στόχος της ποίησης είναι να σώσει τον άνθρωπο μέσα στον πολίτη».
Το Επαγγελματικό Πρόγραμμα της 22ης ΔΕΒΘ ξεκίνησε με παρουσίαση στοιχείων για το ελληνικό βιβλίο από το ΕΛΙΒΙΠ, καθώς και των στρατηγικών στόχων του Ιδρύματος από τον Πρόεδρο του Ιδρύματος , Νίκο Μπακουνάκη και τον Αντιπρόεδρο, Παναγιώτη Κάπο. Παρουσιάστηκε το μεταφραστικό πρόγραμμα GreekLit του ΕΛΙΒΙΠ, με 86 μεταφρασμένους τίτλους μέχρι σήμερα σε 25 γλώσσες κυρίως στη λογοτεχνία.
«Κυρίαρχη γλώσσα είναι τα αγγλικά και χρειαζόμαστε εργαλεία για να προωθηθούν κι άλλες γλώσσες», ειπώθηκε χαρακτηριστικά.
Επίσης αναφορά έγινε στην πλατφόρμα καταγραφής της ελληνικής εκδοτικής παραγωγής Βιβλιοnet και στην καμπάνια φιλαναγνωσίας του ΕΛΙΒΙΠ, Διαβάζουμε.
Τονίστηκε ο ρόλος των ανεξάρτητων περιφερειακών βιβλιοπωλείων, τα οποία χρειάζονται υποστήριξη γιατί είναι πυρήνες πολιτισμού και δράσεων.
Πέραν αυτού παρουσιάστηκαν στοιχεία για την αγορά του ελληνικού βιβλίου και τις κυρίαρχες τάσεις του εκδοτικού τοπίου. Τη μερίδα του λέοντος κατέχει το έντυπο σε ποσοστό 97%, ενώ η αγορά των audiobooks στην Ελλάδα αναπτύσσεται.
Αυτή τη στιγμή στη χώρα καταγράφονται 800-1000 εκδότες. Η αυτοέκδοση είναι γεγονός στην ελληνική εκδοτική βιομηχανία, ειδικά με την ώθηση των ψηφιακών υπηρεσιών.
Στο επαγγελματικό πρόγραμμα έγινε επίσης επισκόπηση της βουλγαρικής εκδοτικής αγοράς. Σε συζήτηση για το παιδικό βιβλίο στη Βουλγαρία, επισημάνθηκε ότι παράγονται 1500 παιδικά βιβλία τη χρονιά, που καταλαμβάνουν το 25% της αγοράς.
«Οι ενήλικοι αναγνώστες κάνουν τα παιδιά μελλοντικούς αναγνώστες», ειπώθηκε χαρακτηριστικά.
Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσίασε και η συζήτηση για την αγορά και πώληση δικαιωμάτων και τους λογοτεχνικούς πράκτορες.
Εκπρόσωποι μεγάλων διεθνών εκδοτικών οίκων μίλησαν για τις τάσεις στον εκδοτικό χώρο.
Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα ήταν η εκδήλωση για το «Ισπανικό φαινόμενο», έναν όρο που αφορά τη συνεχή ανάπτυξη της ισπανικής εκδοτικής αγοράς.
Τονίστηκε ο ρόλος της Πολιτείας, των δικτύων βιβλιοπωλείων και της συνεργασίας δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Η Ισπανία καταγράφει χιλιάδες εκδότες, βιβλιοπωλεία και σημεία πώλησης βιβλίων, ενώ παράγει δεκάδες χιλιάδες τίτλους ετησίως.
Επίσημα εγκαίνια του Εθνικού Περιπτέρου της Βουλγαρίας:
Σημαντική στιγμή της πρώτης ημέρας ήταν τα επίσημα εγκαίνια του Εθνικού Περιπτέρου της Βουλγαρίας από τον Υφυπουργό Πολιτισμού Victor Stoyanov.
Τονίστηκε η σημασία της έκθεσης ως χώρου διαλόγου και εξωστρέφειας.
Ο Υφυπουργός υπογράμμισε τη δύναμη της λογοτεχνίας ως «γέφυρα» μεταξύ των λαών και τον ρόλο των μεταφραστών ως «πρέσβεις πολιτισμού».
Αναφέρθηκε επίσης στη συνεργασία Ελλάδας–Βουλγαρίας και στη συναυλία λήξης στη Ροτόντα με μουσικούς από Θεσσαλονίκη και Σόφια.
Κλείνοντας, έγινε αναφορά στο ιστορικό βιολί που ανήκει στο Υπουργείο Πολιτισμού της Βουλγαρίας και χρησιμοποιείται στη συναυλία.
