Ο Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης μιλά για το πώς η τεχνητή νοημοσύνη και οι έξυπνες πόλεις μπορούν να βελτιώσουν την καθημερινότητα πολιτών και επισκεπτών.

Συνέντευξη στη Λίλιαν Ψύλλα

Η επόμενη φάση του ψηφιακού μετασχηματισμού της Ελλάδας εκτείνεται πέρα από την οθόνη. Καθώς οι δημόσιες υπηρεσίες διασυνδέονται και η χώρα αναπτύσσει τις υποδομές της στην τεχνητή νοημοσύνη, το ζητούμενο είναι οι τεχνολογικές δυνατότητες να μεταφράζονται σε ουσιαστικές βελτιώσεις στην καθημερινότητα. Για τους τουριστικούς προορισμούς, αυτό σημαίνει ευκολότερες μετακινήσεις, καλύτερη πρόσβαση στην πληροφορία, αποτελεσματικότερη διαχείριση του δημόσιου χώρου και πιο ανθεκτικές τοπικές κοινωνίες.

Μιλώντας στο GRtraveller, ο Δημήτρης Παπαστεργίου, Υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, παρουσιάζει το όραμά του για ένα ευφυές κράτος. Από τον υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και το εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης PHAROS έως την καθημερινή εμπειρία σε μια πόλη ή ένα νησί, εξηγεί πώς η ψηφιακή κυριαρχία, τα αξιόπιστα δεδομένα και η εμπιστοσύνη των πολιτών συνθέτουν μια ενιαία στρατηγική. Η επιτυχία της, όπως επισημαίνει, θα κριθεί τελικά από την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνουν οι πολίτες.

 

Η διασύνδεση του κράτους και η ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης

Έξι χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας του gov.gr, η συζήτηση φαίνεται να μετατοπίζεται από την απλή ψηφιοποίηση των υπηρεσιών σε ένα κράτος που λειτουργεί ως ενιαίο σύνολο, ενεργεί προληπτικά και γίνεται πιο ευφυές. Πότε μπορούμε να πούμε ότι περνάμε ουσιαστικά από το ψηφιακό στο ευφυές κράτος;

Η μετάβαση έχει ήδη ξεκινήσει. Δεν συντελείται από τη μια μέρα στην άλλη και, για να είμαστε ειλικρινείς, δεν ολοκληρώνεται ποτέ. Ούτε μπορεί κανείς να γνωρίζει πόσο μακριά μπορεί να φτάσει μια χώρα που διαθέτει αποφασιστικότητα, όπως αποδεικνύει η Ελλάδα υπό τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη. Ποιος θα πίστευε πριν από λίγα χρόνια ότι θα εγκαινιάζαμε τον υπερυπολογιστή «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και ότι θα βρισκόμασταν στη διεθνή πρωτοπορία της τεχνητής νοημοσύνης; Ποιος θα φανταζόταν ότι η Ελλάδα θα συγκαταλεγόταν στις πρώτες χώρες που επέλεξε η Ευρωπαϊκή Ένωση για να φιλοξενήσουν ένα εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης, το PHAROS; Σε λίγα χρόνια θα δούμε τα οικοσυστήματα που θα αναπτυχθούν γύρω από τον «ΔΑΙΔΑΛΟ» και το PHAROS, καθώς και τη σημαντική πρόοδο που θα έχει επιτύχει η χώρα μας.

Ξεκινήσαμε με το gov.gr. Σήμερα προσφέρει περισσότερες από 2.276 ψηφιακές υπηρεσίες και έχει φέρει το κράτος στην οθόνη του πολίτη. Το επόμενο βήμα είναι να διασυνδέσουμε τις επιμέρους δομές του, ώστε ο πολίτης να μη χρειάζεται να γνωρίζει ποιο υπουργείο, ποιος φορέας ή ποια υπηρεσία είναι αρμόδια για κάθε υπόθεση που τον απασχολεί.

Ένα πραγματικά ευφυές κράτος αξιοποιεί με ασφάλεια τα δεδομένα που ήδη διαθέτει, δεν ζητά επανειλημμένα τα ίδια δικαιολογητικά και οργανώνει τις υπηρεσίες του γύρω από σημαντικά γεγονότα της ζωής: τη γέννηση ενός παιδιού, την έναρξη μιας επιχείρησης, την αγορά ενός ακινήτου, τη συνταξιοδότηση. Ενημερώνει εγκαίρως, ενεργεί προληπτικά και προσφέρει εξατομικευμένη εξυπηρέτηση, πάντοτε με διαφάνεια και σεβασμό στα προσωπικάδεδομένα.

Ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» και το εργοστάσιο τεχνητής νοημοσύνης PHAROS δημιουργούν στην Ελλάδα υπολογιστικές υποδομές πρωτοφανούς κλίμακας για την τεχνητή νοημοσύνη. Τι αλλάζει στην πράξη όταν μια χώρα διαθέτει δικές της υποδομές και πόσο σημαντική είναι αυτή η δυνατότητα για αυτό που αποκαλούμε ψηφιακή κυριαρχία;

 

Με τον «ΔΑΙΔΑΛΟ» και το PHAROS, η Ελλάδα αποκτά τη δυνατότητα να παράγει γνώση, εφαρμογές και καινοτομία, αντί να περιορίζεται στην κατανάλωση έτοιμων τεχνολογικών λύσεων. Με υπολογιστική ισχύ 89 petaflops, ο «ΔΑΙΔΑΛΟΣ» καταλαμβάνει ήδη την 31η θέση στη διεθνή κατάταξη TOP500 και την 23η στην κατάταξη Green500. Η υποδομή αυτή τοποθετεί τη χώρα στον παγκόσμιο χάρτη της υπερυπολογιστικής.

Το PHAROS λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον «ΔΑΙΔΑΛΟ». Μετατρέπει την υπολογιστική ισχύ σε πρακτικές δυνατότητες για ερευνητές, πανεπιστήμια, νεοφυείς και μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και για τον δημόσιο τομέα. Τους παρέχει πρόσβαση σε υποδομές, δεδομένα, εξειδικευμένη τεχνογνωσία και εργαλεία για την εκπαίδευση και τη δοκιμή μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.

Ψηφιακή κυριαρχία δεν σημαίνει τεχνολογική απομόνωση. Σημαίνει ότι η Ελλάδα και η Ευρώπη διαθέτουν δικές τους κρίσιμες υποδομές, καθορίζουν τους κανόνες τους και μπορούν να αναπτύσσουν λύσεις που ανταποκρίνονται στη γλώσσα, στις ανάγκες και στις αξίες τους.

 

Πόλεις με επίκεντρο την καθημερινότητα

Μέσα από τη διαδρομή σας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, έχετε παρακολουθήσει από κοντά την προσπάθεια των πόλεων να γίνουν έξυπνες. Τι καθιστά τελικά μια πόλη πραγματικά ευφυή; Οι αισθητήρες και οι εφαρμογές ή ο βαθμός στον οποίο η τεχνολογία βελτιώνει με μετρήσιμο τρόπο την καθημερινότητα των ανθρώπων;

Έχοντας υπηρετήσει επί σειρά ετών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, πιστεύω ότι έξυπνη πόλη δεν είναι εκείνη που διαθέτει τους περισσότερους αισθητήρες. Είναι η πόλη που ακούει, προλαμβάνει και επιλύει προβλήματα.

Η τεχνολογία είναι το μέσο. Ο πραγματικός στόχος είναι να μειώσουμε τον χρόνο των μετακινήσεων, να εντοπίσουμε γρήγορα μια διαρροή στο δίκτυο ύδρευσης, να βελτιώσουμε την αποκομιδή των απορριμμάτων, να κάνουμε έναν δρόμο ασφαλέστερο και να επιτρέψουμε σε έναν άνθρωπο με αναπηρία να μετακινείται χωρίς εμπόδια. Ένας αισθητήρας αποκτά αξία μόνο όταν η πληροφορία που παρέχει οδηγεί σε έγκαιρη και ορθή απόφαση.

Αυτό προϋποθέτει ποιοτικά δεδομένα, υπηρεσίες που συνεργάζονται, καταρτισμένο προσωπικό και μετρήσιμους στόχους. Χρειάζεται επίσης να ρωτάμε τους πολίτες αν διαπιστώνουν πράγματι διαφορά. Η καλύτερη έξυπνη πόλη είναι εκείνη στην οποία η τεχνολογία λειτουργεί διακριτικά στο παρασκήνιο και η βελτίωση γίνεται αισθητή στην καθημερινότητα.

 

Τα προγράμματα έξυπνων πόλεων υλοποιούνται πλέον σε μεγάλο αριθμό δήμων. Ποιες είναι οι τρεις αλλαγές που θα θέλατε περισσότερο να βιώσει στην καθημερινότητά του ένας κάτοικος ή επισκέπτης μιας ελληνικής πόλης τα επόμενα χρόνια;

Πρώτον, καλύτερες μετακινήσεις, με μεγαλύτερη δυνατότητα προγραμματισμού. Ενημέρωση σε πραγματικό χρόνο, ευκολότερη στάθμευση, ασφαλέστερες διαδρομές και μεγαλύτερη προσβασιμότητα για όλους.

Δεύτερον, καθαρότεροι, ασφαλέστεροι και πιο ανθεκτικοί δημόσιοι χώροι. Με έξυπνη διαχείριση των απορριμμάτων, του φωτισμού και του νερού, αλλά και με δεδομένα που βοηθούν την πόλη να ανταποκρίνεται ταχύτερα σε πυρκαγιές, πλημμύρες ή ακραίες θερμοκρασίες.

Τρίτον, απλή ψηφιακή επικοινωνία και εξυπηρέτηση από τον δήμο. Ο πολίτης πρέπει να μπορεί να υποβάλλει ένα αίτημα από το κινητό του, να γνωρίζει ποιος το χειρίζεται και να παρακολουθεί την πορεία του. Αντίστοιχα, ο επισκέπτης πρέπει να βρίσκει εύκολα ό,τι χρειάζεται για τις μετακινήσεις, τον πολιτισμό και τις υπηρεσίες της πόλης.

Κάθε δήμος έχει διαφορετικές ανάγκες. Γι’ αυτό και οι λύσεις δεν μπορούν να είναι παντού ίδιες. Ο κοινός στόχος, ωστόσο, πρέπει να είναι η τεχνολογία να εξοικονομεί χρόνο για τους ανθρώπους και να βελτιώνει την ποιότητα ζωής τους.

 

Η εμπειρία του επισκέπτη και η ανθεκτικότητα των προορισμών

Εφαρμογές όπως το mAiGreece, το MyCoast και το MyStreet δείχνουν ότι η ψηφιακή διακυβέρνηση επηρεάζει πλέον άμεσα την εμπειρία του επισκέπτη. Υπάρχει πίσω από αυτές ένα ευρύτερο όραμα για το τι σημαίνει έξυπνος προορισμός για την Ελλάδα; Πώς φαντάζεστε την ψηφιακή εμπειρία ενός ταξιδιώτη στη χώρα το 2030;

Έξυπνος προορισμός δεν είναι εκείνος που διαθέτει περισσότερες εφαρμογές. Είναι ένας τόπος όπου η τεχνολογία κάνει το ταξίδι ευκολότερο, ασφαλέστερο και πιο αυθεντικό.

Το mAiGreece παρέχει πληροφορίες σε 31 γλώσσες και συνδέει τους επισκέπτες με τον αριθμό έκτακτης ανάγκης 112, όταν αυτό απαιτείται. Το MyCoast επιτρέπει τον έλεγχο των παραχωρήσεων στις παραλίες και την υποβολή καταγγελιών για παραβάσεις. Το MyStreet ενισχύει τη διαφάνεια στη χρήση των κοινόχρηστων χώρων. Συνολικά, οι εφαρμογές αυτές αποτυπώνουν μια διαφορετική φιλοσοφία: οι επισκέπτες δεν είναι απλώς καταναλωτές τουριστικών υπηρεσιών, αλλά άνθρωποι με δικαίωμα στην ενημέρωση, στην ασφάλεια και στον σεβασμό του δημόσιου χώρου.

Το 2030 φαντάζομαι έναν ταξιδιώτη που ενημερώνεται εγκαίρως για τις μετακινήσεις, τον καιρό, την προσβασιμότητα ή έναν ενδεχόμενο κίνδυνο και ανακαλύπτει λιγότερο γνωστούς προορισμούς με βάση τα ενδιαφέροντά του. Η τεχνολογία πρέπει να είναι σχεδόν αόρατη. Να του αφήνει περισσότερο χρόνο για όσα παραμένουν αναντικατάστατα: την ελληνική φιλοξενία και την αυθεντική εμπειρία ενός τόπου.

 

Το καλοκαίρι τέθηκε σε τροχιά ο Hyperion GR-1, στο πλαίσιο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων. Πώς μεταφράζεται αυτή η επένδυση σε ουσιαστικό όφελος για την πολιτική προστασία, το περιβάλλον, τις ακτές, τις πόλεις και την ανθεκτικότητα των ελληνικών προορισμών;

Ο Hyperion GR-1 είναι ο πρώτος ελληνικός οπτικός μικροδορυφόρος του νέου εθνικού δορυφορικού σχηματισμού μας. Η αξία του, ωστόσο, δεν έγκειται απλώς στο ότι βρίσκεται σε τροχιά. Βρίσκεται στα δεδομένα που επιστρέφουν στη Γη και μετατρέπονται σε χρήσιμη πληροφορία.

Οι εικόνες υψηλής ανάλυσης μπορούν να συμβάλουν στη χαρτογράφηση των επιπτώσεων μιας πυρκαγιάς ή πλημμύρας, στην παρακολούθηση των ακτογραμμών, της διάβρωσης και των δασών, στον εντοπισμό μεταβολών στο αστικό και φυσικό περιβάλλον, καθώς και στην καλύτερη προστασία κρίσιμων υποδομών. Σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες δυνατότητες του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων, μας παρέχουν μια πληρέστερη και συχνότερα επικαιροποιημένη εικόνα της ελληνικής επικράτειας.

Τα δορυφορικά δεδομένα δεν υποκαθιστούν τις υπηρεσίες που επιχειρούν στο πεδίο. Τους παρέχουν σαφέστερη εικόνα, ώστε να κινητοποιούν τα μέσα και το δυναμικό τους ταχύτερα και αποτελεσματικότερα. Για μια χώρα με χιλιάδες νησιά, εκτεταμένη ακτογραμμή και έντονες κλιματικές πιέσεις, πρόκειται για κρίσιμη υποδομή ενίσχυσης της ανθεκτικότητας.

Δεδομένα και εμπιστοσύνη στην τεχνητή νοημοσύνη

Η τεχνητή νοημοσύνη απαιτεί μεγάλες ποσότητες αξιόπιστων δεδομένων. Πώς μπορεί ο δημόσιος τομέας να μετατρέψει τα δεδομένα που ήδη διαθέτει από διοικητικό αρχείο σε ουσιαστική υποδομή καινοτομίας, χωρίς να διακυβεύονται η ιδιωτικότητα και η ασφάλεια;

Τα δεδομένα αποκτούν αξία όταν είναι ποιοτικά, επικαιροποιημένα, επαρκώς τεκμηριωμένα και μπορούν να αξιοποιηθούν βάσει σαφών κανόνων. Η συγκέντρωση μεγάλου όγκου πληροφοριών δεν αρκεί. Πρέπει να γνωρίζουμε ποιος τις χρειάζεται, για ποιον σκοπό και με ποια δικαιώματα πρόσβασης.

Για τα δεδομένα που δεν περιέχουν προσωπικές πληροφορίες, διευρύνουμε την ανοικτή πρόσβαση και την περαιτέρω χρήση τους μέσω της Εθνικής Πλατφόρμας Ανοικτών Δεδομένων. Τα σύνολα δεδομένων που απαιτούν αυξημένη προστασία χρειάζονται διαβαθμισμένη πρόσβαση, ανωνυμοποίηση ή ψευδωνυμοποίηση, ασφαλή περιβάλλοντα επεξεργασίας και πλήρη καταγραφή κάθε χρήσης.

Παράλληλα, η διαλειτουργικότητα επιτρέπει στα πληροφοριακά συστήματα να ανταλλάσσουν μόνο τα απολύτως απαραίτητα δεδομένα, χωρίς ο πολίτης να χρειάζεται να μεταφέρει έγγραφα από τη μία υπηρεσία στην άλλη.

Η ιδιωτικότητα και η ασφάλεια δεν αποτελούν εμπόδια στην καινοτομία. Αποτελούν θεμέλιά της. Χωρίς την εμπιστοσύνη των πολιτών, καμία πολιτική δεδομένων και καμία εφαρμογή τεχνητής νοημοσύνης δεν μπορεί να έχει διάρκεια.

 

Με την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, η Ελλάδα καλείται πλέον όχι μόνο να υιοθετήσει την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και να ρυθμίσει τη χρήση της. Πώς επιτυγχάνεται η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των πολιτών και στην αποφυγή ενός ρυθμιστικού περιβάλλοντος που θα περιόριζε την καινοτομία;

Η ορθή ρύθμιση δεν αντιμετωπίζει όλες τις εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης με τον ίδιο τρόπο. Εστιάζει στον πραγματικό κίνδυνο. Μια εφαρμογή που προτείνει τουριστικές διαδρομές απαιτεί διαφορετικές εγγυήσεις από ένα σύστημα που μπορεί να επηρεάσει την πρόσβαση ενός ανθρώπου στην εργασία, στην υγειονομική περίθαλψη ή σε μια δημόσια παροχή.

Με τον νόμο 5321/2026 θεσπίσαμε το εθνικό πλαίσιο εφαρμογής του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την Τεχνητή Νοημοσύνη, εισάγοντας μηχανισμούς εποπτείας, μητρώο συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης στον δημόσιο τομέα, μηχανισμό υποβολής καταγγελιών και ένα ρυθμιστικό δοκιμαστήριο. Το τελευταίο έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς επιτρέπει σε επιχειρήσεις και οργανισμούς να δοκιμάζουν καινοτόμες λύσεις σε ελεγχόμενο περιβάλλον και να ενσωματώνουν τις απαιτήσεις ασφάλειας ήδη από το στάδιο του σχεδιασμού.

Η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μέσω της αξιόπιστης τεχνητής νοημοσύνης. Οι σαφείς κανόνες προστατεύουν τους πολίτες και, ταυτόχρονα, παρέχουν ασφάλεια στους επενδυτές και σε όσους αναπτύσσουν τεχνολογικές λύσεις.

 

Ένα ψηφιακό μέλλον για όλους

Η τεχνολογία μπορεί να δημιουργήσει πολύ διαφορετικούς ρυθμούς προόδου μέσα στην ίδια χώρα: από τη μία τα μεγάλα αστικά κέντρα και από την άλλη οι μικροί δήμοι, τα νησιά και οι απομακρυσμένες περιοχές. Πώς διασφαλίζουμε ότι μια έξυπνη Ελλάδα δεν θα εξελιχθεί σε χώρα δύο ταχυτήτων;

Η ψηφιακή ισότητα ξεκινά από τη συνδεσιμότητα. Γι’ αυτό επενδύουμε στις οπτικές ίνες, στα δίκτυα πολύ υψηλών ταχυτήτων, στο 5G και στις δορυφορικές υποδομές. Η γεωγραφική θέση δεν πρέπει να καθορίζει την ποιότητα των υπηρεσιών που λαμβάνει ο πολίτης.

Παράλληλα, οι μικρότεροι δήμοι πρέπει να έχουν υποστήριξη. Δεν έχει νόημα κάθε νησιωτικός ή ορεινός δήμος να σχεδιάζει από την αρχή τις ίδιες ψηφιακές υποδομές. Χρειαζόμαστε κοινές πλατφόρμες, τεχνική υποστήριξη, ανοικτά πρότυπα και υπηρεσίες υπολογιστικού νέφους που να μπορούν να αξιοποιούνται από όλους.

Εξίσου σημαντικές είναι οι ψηφιακές δεξιότητες, όπως και η διατήρηση εναλλακτικών τρόπων εξυπηρέτησης για όσους δυσκολεύονται. Η επιτυχία δεν μετριέται μόνο από τον αριθμό των υπηρεσιών που έχουμε δημιουργήσει, αλλά και από το αν ένας κάτοικος μικρού νησιού μπορεί να τις χρησιμοποιήσει με την ίδια ευκολία όπως ένας κάτοικος του κέντρου της Αθήνας.

 

Στη φετινή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης μιλήσατε για μια Ελλάδα ψηφιακά κυρίαρχη και καινοτόμο έως το 2030. Αν βρισκόμασταν πράγματι στο 2030, ποια θα ήταν η μία αλλαγή στην καθημερινότητα των πολιτών που θα σας επέτρεπε να πείτε ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός πέτυχε;

Θα ήθελα ο πολίτης να έχει πάψει οριστικά να μεταφέρει πληροφορίες μεταξύ υπηρεσιών του ίδιου κράτους.

Να μη χρειάζεται πλέον να γνωρίζει το οργανόγραμμα της δημόσιας διοίκησης, να υποβάλλει ξανά στοιχεία που το κράτος ήδη διαθέτει ή να αναζητά μόνος του αν δικαιούται μια υπηρεσία ή παροχή. Με τη συγκατάθεσή του και με σαφείς εγγυήσεις, το κράτος πρέπει να διασυνδέει τις πληροφορίες, να τον ενημερώνει εγκαίρως και να ολοκληρώνει όσο το δυνατόν περισσότερες διαδικασίες χωρίς περιττά βήματα.

Ταυτόχρονα, πρέπει πάντοτε να υπάρχει διαθέσιμος ένας άνθρωπος όταν η υπόθεση είναι σύνθετη ή η τεχνολογία δεν επαρκεί. Ψηφιακός μετασχηματισμός δεν σημαίνει απρόσωπο κράτος.

Θα έχουμε πετύχει όταν ο πολίτης δεν θα χαρακτηρίζει πλέον μια υπηρεσία «ψηφιακή». Θα λέει απλώς ότι το κράτος λειτούργησε γρήγορα, δίκαια και σωστά.

 

Το μέτρο της προόδου

Για τους ελληνικούς προορισμούς, η σημασία αυτής της στρατηγικής βρίσκεται στις συνθήκες που μπορεί να διαμορφώσει τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες. Η καλύτερη πληροφόρηση, οι τοπικές υπηρεσίες που ανταποκρίνονται αποτελεσματικά και η ενισχυμένη περιβαλλοντική παρακολούθηση μπορούν να διευκολύνουν την καθημερινότητα σε έναν τόπο και να ενισχύσουν την ικανότητά του να προστατεύει όσα τον κάνουν ξεχωριστό. Η υλοποίηση αυτής της προοπτικής προϋποθέτει συνεργασία μεταξύ των φορέων, αξιόπιστα δεδομένα και ισότιμη πρόσβαση πέρα από τα μεγάλα αστικά κέντρα. Στην προσέγγιση του υπουργού, η πρόοδος θα κριθεί από το ουσιαστικό όφελος για τον άνθρωπο: περισσότερο χρόνο για να ζει, να εργάζεται και να γνωρίζει την Ελλάδα, με τη βεβαιότητα ότι οι υποδομές και οι υπηρεσίες στις οποίες βασίζεται λειτουργούν αξιόπιστα.